Klastry: co to takiego?
Innowacje i potrójna helisa
Ministerstwo Gospodarki przyjmuje definicję klastra jako1 "elastyczną formę współpracy horyzontalnej między 3 grupami podmiotów: przedsiębiorstwami, jednostkami naukowo-badawczymi oraz władzami publicznymi, [które] tworzą środowisko ułatwiające intensywne procesy interakcji i kooperacji między poszczególnymi aktorami narodowych i regionalnych systemów innowacji". Tak zdefiniowana struktura nosi nazwę potrójnej helisy2 (w nawiązaniu do splecenia łańcuchów DNA):
Jak to zrobić?Istnieje kilka poradników dla osób zaangażowanych w tworzenie klastrów1. Zawierają one cenne wskazówki dla animatorów inicjatyw klastrowych. Jednak nie są to gotowe przepisy postępowania, a ich użyteczność w praktyce nie zawsze jest oczywiste. Trudno z nich wydobyć informacje potrzebne do stworzenia klastra. Giną one wśród publicystyki, rozważań teoretycznych i informacji pochodzących z obcych źródeł. Dodatkowo informacje bywają podawane z perspektywy podmiotów odpowiedzialnych za kształtowanie polityki klastrowej, naukowca badającego klastry, lub (najrzadziej) praktyka zajmującego się tymi zagadnieniami. Dlatego sądzę, że niniejszy krótki tekst może być interesującym wprowadzeniem w to zagadnienie dla każdego, kto interesuje się tą tematyką i zastanawia się nad uruchomieniem klastra.
Klastry gospodarcze a idea zrównoważonego rozwojuW znakomitym cyklu telewizji "Discovery" pod tytułem "Jak to jest zrobione" w niektórych odcinkach można podziwiać zautomatyzowane fabryki, produkujące miliony produktów, a w innych sprawność rzemieślników poświęcających wiele dni na jeden wyrób. Porównanie wartości tych produktów wydaje się zadaniem karkołomnym. Dlatego słusznym wydaje się pozostawienie tego zadania siłom rynkowym. Niech klienci decydują, co chcą kupić i za ile. Czym innym jest jednak słuszny postulat wolnorynkowej wymiany, a czym innym rzeczywistość, z którą mamy do czynienia. Spory między zwolennikami wolnego rynku a zwolennikami aktywnej roli państwa w gospodarce są jałowe, gdyż dotyczą idei, a nie realnych procesów.
Klastry w społeczeństwie sieci
Gospodarka oparta na wiedzy (knowledge-based economy) koncentruje się na tworzeniu, dystrybucji i wykorzystywaniu wiedzy i informacji. Sukces gospodarczy zależy w dużym stopniu od zdolności do tworzenia i wykorzystywania wiedzy. Źródłem przewagi konkurencyjnej stają się zasoby - głównie niematerialne, zgromadzone w sieci powiązań przedsiębiorstwa. Zasoby niematerialne: wiedza, umiejętności, doświadczenie, powiązania przedsiębiorstwa. Zasoby niematerialne są źródłem przewagi konkurencyjnej. Tworzą one zasoby niematerialne kapitał intelektualny. Kapitał intelektualny: różnica między wartością rynkową, a wartością księgową firmy uzyskana dzięki zasobom niematerialnym. Innowacyjność: sposób wykorzystywania kapitału intelektualnego W tradycyjnej gospodarce innowacyjność można było postrzegać jako proces linerany: nauka (badania podstawowe) - innowacje (wdrożenia) – komercjalizacja. Obecnie jest to nieustanny proces tworzenia i przepływu wiedzy (continuous innovations, innovativness). Warunki innowacyjności: osobiste zaangażowanie + sprzyjające środowisko społeczne. Osobiste zaangażowanie: przyswajanie i wykorzystywanie wiedzy motywowane utożsamianiem z celem i samorealizacją. Środowisko społeczne sprzyjające innowacyjności tworzy kapitał społeczny. Kapitał społeczny: cecha organizacji społeczeństw, zwiększająca sprawność i ułatwiając skoordynowane działania dla zwiększenia ekonomicznych korzyści; opiera się na zaufaniu, lojalności, normach i powiązaniach. Wykorzystanie kapitału społecznego jest możliwe dzięki istnieniu sieci powiązań, umożliwiającej dostęp do zasobów dzięki uczestnictwu w grupie. W ten sposób powstaje paradygmat sieciowy (network paradigm). Zgodnie z tym paradygmatem mówimy o społeczeństwie sieci. Rozwój w społeczeństwie sieci jest związany z integracją i dążeniem do spójności. Najbardziej efektywną metodą rozwoju jest tworzenie sieci lokalnych (klastrów) i ich włączanie w sieć globalną. Wprowadzenie do tematyki klastrów gospodarczychKlastry, to grupy niezależnych przedsiębiorstw, które podejmują wspólne przedsięwzięcia gospodarcze. Przedsiębiorstwa te mogą równocześnie ze sobą konkurować i współpracować.
Takie ogólne określenie pozostawia wiele miejsca dla interpretacji. Dlatego wydaje się koniecznym wprowadzenie podstawowych rozróżnień. Poniżej zaproponowano takie rozróżnienia w oparciu o doświadczenia i przemyślenia autora z ostatnich 5 lat zmagania się z tą tematyką.
O polityce wspierania rozwoju klastrów w PolsceW Ministerstwie Gospodarki trwają prace nad polityką wspierania rozwoju klastrów w Polsce. W dniu 22 listopada 2010 odbyła się w siedzibie Ministerstwa Gospodarki konferencja na ten temat. Poruszono na niej wiele ważkich zagadnień, nad którymi warto się pochylić.
Warto poczytać - portale poświęcone klastrom
Przejrzeliśmy portale w polskim internecie, poświęcone tematyce klastrów. Poniżej polecamy najciekawsze ze znalezionych na nich artykułów. Artykuły zostały posortowane od najnowszych do najstarszych. Tytuły tekstów poniżej stanowią linki do oryginału. Pod każdym tytułem zamieszczono fragment (początek) tekstu.
Raporty i opracowania dotyczące klastrów
Zielona księga inicjatyw klastrowych Przewodnik dla animatorów inicjatyw klastrowych w Polsce Rozwój klastrów w Polsce - raport z badań Kierunki i polityka rozwoju klastrow w Polsce (dokument z 2009 roku) Komentarz do projektu dokumentu zatytułowanego Kierunki i polityka rozwoju klastrów w Polsce Rozwój struktur klastrowych w Polsce Wschodniej. Synteza.
|



